dieta w profilaktyce ≠  dieta podczas leczenia onkologicznego

Podczas aktywnego leczenia onkologicznego (chemio / radio / immunoterapia / leczenie operacyjne)

organizm funkcjonuje inaczej niż w stanie zdrowia czy remisji.

To inne cele żywieniowe, odmienne zapotrzebowanie na energię i składniki odżywcze,

inna tolerancja wielu produktów spożywczych.

Żywienie w chorobie nowotworowej

ARTYKUŁY

Leki przeciwzakrzepowe (antykoagulanty) stosuje się w celu zmniejszenia ryzyka powstawania zakrzepów, często po zabiegach chirurgicznych, w okresie długiego unieruchomienia oraz w sytuacjach i przy chorobach zwiększających ryzyko zakrzepicy żylnej.

Niektóre produkty spożywcze, suplementy, zioła i herbaty mogą wpływać na skuteczność i bezpieczeństwo leczenia - osłabiać działanie leków przeciwzakrzepowych (mniejsza skuteczność zastosowanej dawki i większe ryzyko powstawania zakrzepów) albo je nasilać (i przez to zwiększać ryzyko krwawienia).

Poniżej zebrałam najważniejsze informacje związane ze stosowaniem tych leków, a także zbiór praktycznych wskazówek i listę produktów, które są szczególnie ryzykowne lub przeciwwskazane w kontekście możliwych interakcji.

Ważne: wszystkie leki należy stosować tylko i wyłącznie zgodnie z zaleceniami lekarza / farmaceuty, nie należy modyfikować dawkowania, wprowadzać lub rezygnować z leków samodzielnie.

Materiał ma charakter edukacyjny i nie stanowi indywidualnej porady dietetycznej. 

Leki przeciwzakrzepowe a dieta i możliwe interakcje - podstawowe zasady bezpieczeństwa

• Nie zmieniaj gwałtownie diety bez konsultacji z dietetykiem lub lekarzem, szczególnie jeśli przyjmujesz leki przeciwzakrzepowe w stałej dawce / lub dopiero rozpoczynasz ich stosowanie. Niektóre z tych leków mogą wchodzić w interakcje z żywnością, a większe zmiany w sposobie odżywiania mogą wpływać na wyniki badań krwi, zwłaszcza na wartość wskaźnika INR. W rezultacie działanie leku może stać się zbyt słabe lub zbyt silne, dlatego wszelkie istotne zmiany w diecie warto wcześniej omówić ze specjalistą. 

• Nie ma 'specjalnej' diety, którą należy wprowadzić podczas stosowania leków przeciwzakrzepowych, jednak rzeczywiście niektóre z tych leków wchodzą w interakcje z witaminą K zawartą w diecie - nie oznacza to, że te produkty należy eliminować z diety. Istotne jednka jest ich spożycie na podobnym poziomie każdego dnia, co może przysprzać trudności. Aktulanie coraz szerzej stotowane są leki noweszej generacji, które nie są tak zalezne od diety, co znacznie ułatwia codzienne wybory żywieniowe.

• Nie stosuj innych leków, ziół ani suplementów bez konsultacji z lekarzem / farmaceutą.

Produkty przeciwwskazane, które należy wykluczyć podczas stosowania leków przeciwzakrzepowych (i leków ogółem)

• Alkohol

• Grejpfrut i sok grejpfrutowy

• Zioła i suplementy (najważniejsze)

  • witamina K, chyba, że suplementacja jest uzgodniona z lekarzem  (uwaga - często jako dodatek do suplementów z witaminą D)

  • chlorella, spirulina (wysoka zawartość witaminy K) i inne ‘zielone’ superfoods

  • dziurawiec

  • kozłek lekarski (waleriana)

  • hibiskus

  • miłorząb japoński (ginkgo biloba)

  • żeń-szeń

  • czosnek w kapsułkach, ekstraktach

  • żurawina (szczególnie suplementy, ekstrakty, koncentraty)

  • kurkuma / kurkumina (suplementy, napary, ‘złote mleko’)

  • imbir w dużych ilościach, w suplementach

  • resweratrol (suplementy)

  • witamina E (duże dawki przyjmowane w suplementach)

  • berberyna, kwercetyna

  • preparaty wieloskładnikowe (suplementy)

  • herbaty wieloskładnikowe, preparaty ziołowe o niejasnym składzie

  • zielona herbata w sproszkowanej postaci (suplementy, ekstrakty i matcha)

Produkty, przy których wskazana jest ostrożność podczas stosowania leków przeciwzakrzepowych

Suplementacja kwasów omega-3 a przyjmowanie leków przeciwzakrzepowych - możliwe interakcje i skutki uboczne

• kwasy omega-3 (EPA i DHA obecne w tłustych rybach morskich, algach / suplementy) same w sobie mają pewne właściwości, które mogą wpływać na układ krzepnięcia:

  • mogą hamować agregację płytek krwi, co potencjalnie zmniejsza zdolność krwi do tworzenia skrzepów, zwłaszcza w większych dawkach 

  • w niektórych badaniach wykazano wydłużenie czasu krzepnięcia po suplementacji omega-3 (EPA + DHA) w wysokich dawkach, co wskazuje na możliwy efekt przeciwdziałania krzepnięciu

  • z tego powodu suplementację (kapsułki, tran, preparaty żywności medycznej z dodatkiem kwasów omega-3) i dawkowanie należy skonsultować z lekarzem

    • nie ma jednak rekomendacji do rutynowego odstawiania kwasów omega-3 w bezpiecznej dawce u pacjentów stosujących antykoagulanty

  • po uzgodnieniu suplementacji z lekarzem - nie należy przekraczać dawki 2 g kwasów EPA+DHA / dobę (taka dawka jest jednocześnie ujęta jako bezpieczna w rekomendacjach żywieniowych, w tym w rekomendacjach dla pacjentów onkologicznych - ESPEN, POLSPEN)

  • w ocenie spożycia - najbezpieczniej jest uwzględniać zarówno kwasy omega-3 przyjęte z suplementami, żywnością medyczną, produktami spożywczymi

    • np. porcja 100 g łososia zawiera 1,5-3 g kwasów omega-3, czyli już tę dzienną zalecaną dawkę - w ten dzień należy więc pominąć dawkę tranu, aby uniknąć kumulacji (szczególnie istotne przy jedzeniu tłustych ryb morskich bogatych w kwasy omega-3 więcej niż 1-2 razy w tygodniu)

    • przy codziennym stosowaniu preparatów żywności medycznej, które zawierają znaczne dawki kwasów omega-3 (zbliżone do dziennej dawki określonej jako bezpieczna) również należy zrezygnować z przyjmowania dodatkowych kwasów omega-3 w suplementach / tranie / żywności

  • ryzyko interakcji wzrasta szczególnie przy wysokich dawkach kwasów omega-3 / u pacjentów z niską masą ciała / z niską masą mięśniową / jeśli przyjmowane są inne leki / suplementy / produkty o działaniu przeciwzakrzepowym / przeciwpłytkowym

• co istotne, wszystkie te środki ostrożności dotyczą kwasów omega-3 EPA i DHA

  • tłuszcze omega-3 pochodzenia roślinnego (ALA), obecne w olejach roślinnych (olej lniany, rzepakowy, inne oleje), orzechach, nasionach, awokado - nie wykazują istotnego wpływu na procesy krzepnięcia krwi (nie mają klinicznie istotnego efektu przeciwpłytkowego), więc dieta bogata w te produkty jest bezpieczna podczas przyjmowania leków przeciwzakrzepowych

Leki przeciwzakrzepowe a wszystkie inne stosowane leki - należy skonsultować z lekarzem / farmaceutą

• przykładowo, z leków łatwo dostępnych, często bez recepty - należy zwrócić uwagę na grupę leków NLPZ - niesteroidowe leki przeciwzapalne, stosowane przeciwbólowo, przeciwzapalnie i przeciwgorączkowo

  • ibuprofen, ketoprofen, naproksen, diklofenak, indometacyna

  • NLPZ mogą przejściowo hamować agregację płytek krwi, co w połączeniu z lekami przeciwzakrzepowymi zwiększa ryzyko krwawień, zwłaszcza z przewodu pokarmowego (uszkadzają błonę śluzową żołądka)

Produkty spożywcze bogate w witaminę K - mają duży wpływ na działanie niektórych leków przeciwzakrzepowych

• ważne przy lekach z grupy antagonistów witaminy K (warfaryna, acenokumarol)

• kluczowa zasada: nie jest potrzebna eliminacja tych produktów, ale ważna jest stała, powtarzalna ilość w diecie

• ostrożność dotyczy głównie produktów bogatych w witaminę K1 (w odróżnieniu od witaminy K2 - to witamina K1 ma silniejszy i szybciej widoczny wpływ na procesy krzepnięcia):

  • najwyższa zawartość witaminy K1: ciemnozielone warzywa liściaste i warzywa kapustne - jarmuż, boćwina, pietruszka (natka), brokuły, brukselka, szpinak, kapusta, sałata rzymska, rukola; suszone przyprawy ziołowe (bazylia, oregano, tymianek); algi morskie (np. nori), matcha (lub suplementy ze sproszkowaną zieloną herbatą)

  • średnia zawartość witaminy K1: szparagi, awokado, zielony groszek, sałata lodowa

Herbaty i napary a leki przeciwzakrzepowe

• zielona herbata w dużych ilościach, sproszkowana (suplementy lub matcha) - katechiny obecne w zielonej herbacie mogą nasilać działanie przeciwzakrzepowe leków

  • standardowe napary z zielonej herbaty nie są natomiast znaczącym źródłem witaminy K (witamina K pozostaje w liściach, jest nierozpuszczalna w wodzie)

  • przeciwwskazana (lub, po konsultacji lekarskiej, do spożycia codziennie w tych samych ilościach) będzie więc zielona herbata w sproszkowanej postaci (suplementy, ekstrakty i matcha)

• pokrzywa - napar wypijany w dużych i/lub w nieregularnych ilościach (wyższa niż w przypadku innych naparów zawartość witaminy K - duże ilości mogą osłabiać działanie antagonistów witaminy K)

• rumianek - teoretycznie mocny napar wypijany w dużych ilościach, w połączeniu z antagonistami witaminy K, może nasilać ryzyko krwawień (może nasilać działanie leków, szczególnie warfaryny)

• należy zachować ostrożność (głównie ze względu na to, że bierzemy pod uwagę, że w ciągu dnia mogą się też pojawiać inne produkty o podobnym działaniu)

  • dopuszczalne niewielkie ilości (np. 1-2 filiżanki  wybranej herbaty w ciągu dnia, np. jedna filiżanka zielonej herbaty, 1 filiżanka rumianku), unikanie łączenia / kumulacji w ciągu dnia

ZWYKLE BEZPIECZNE podczas przyjmowania leków przeciwzakrzepowych

• zbilansowana, urozmaicona dieta, unikanie spożywania pojedynczych produktów w dużych / zmiennych ilościach (np. okazjonalnie duże porcje awokado, jarmużu, kapusty kiszonej)

• kawa i herbata czarna (umiarkowanie)

  • czarna herbata, biała herbata, kawa (wypijane w ciągu dnia, nie należy popijać leków / posiłków)

• herbaty owocowe (jabłko, malina, dzika róża), mięta, melisa, rooibos, lipa

  • jednak ze względu na możliwość interakcji z innymi z kolei lekami, najlepiej również zachować ostrożność - większośc wypijanych płynów powinna stanowić woda, szczególnie do leków / posiłków (dodatkowo - do leków / posiłków, powinna być to woda niskozmineralizowana, np. duża zawartość wapnia w niektórych wodach może zmniejszać wchłanianie żelaza z posiłków, choć większe znaczenie miałoby to przy wypijaniu dużych ilości razem z posiłkiem / lekami / suplementami)

• warzywa - jeśli jedzone regularnie, w podobnych ilościach każdego dnia, szczególnie dotyczy to warzyw / produktów bogatych w witaminę K1 (i przy lekach takich jak warfaryna, acenokumarol)

• przyprawy w ilościach kuchennych (np. doprawianie potraw suszonymi ziołami, cynamon do jaglanki / jabłek)

GRUPY LEKÓW PRZECIWZAKRZEPOWYCH A RYZYKO INTERAKCJI Z DIETĄ

Leki przeciwzakrzepowe dzielimy na różne grupy, w zależności od mechanizmu działania.

Co istotne w odniesieniu do diety - leki z poszczególnych grup różnią się ‘skłonnością’ do interakcji z produktami spożywczymi.

Jednocześnie - niezależnie od przyjmowanych leków - w każdym przypadku należy zachować szczególną ostrożność w odniesieniu do suplementów i ziół.

Antagoniści witaminy K (VKA) - na działanie tych leków przeciwzakrzepowych wpływa spożycie witaminy K wraz z dietą

• leki doustne: warfaryna, acenokumarol

• działanie tych leków polega na hamowaniu syntezy czynników krzepnięcia zależnych od witaminy K

• aby terapia była bezpieczna, konieczne są regularne badania krzepliwości krwi (INR) i indywidualne dostosowanie dawki leków

• duży wpływ na skuteczność i bezpieczeństwo terapii ma witamina K spożywana w postaci suplementów (suplementy są najbardziej ryzykowne i z tego powodu przeciwwskazane) i wraz z dietą

• nie ma konieczności eliminacji z diety produktów bogatych w witaminę K, jednak konieczne jest spożywanie produktów z tej grupy w podobnych ilościach, ustalonych w odniesieniu do wyników badań i dawkowania leków

• przeciwwskazane są szczególnie gwałtowne zmiany w spożyciu produktów bogatych w witaminę K z dnia na dzień

• najwyższa zawartość witaminy K1: ciemnozielone warzywa liściaste i warzywa kapustne - jarmuż, boćwina, pietruszka (natka), brokuły, brukselka, szpinak, kapusta, sałata rzymska, rukola; suszone przyprawy ziołowe (bazylia, oregano, tymianek); algi morskie (np. nori), matcha (lub suplementy ze sproszkowaną zieloną herbatą)

• średnia zawartość witaminy K1: szparagi, awokado, zielony groszek, sałata lodowa, olej sojowy, rzepakowy (oleje - ma to znaczenie tylko wtedy, gdy są spożywane w dużych i zmiennych ilościach, większych niż standardowe porcje)

Antykoagulanty niebędące antagonistami witaminy K: NOAC / DOAC mają o wiele mniejsze ryzyko interakcji z witaminą K dostarczaną wraz z dietą

• nowe doustne leki przeciwzakrzepowe: apiksaban, rywaroksaban, dabigatran, edoksaban

  • ich działanie polega na bezpośrednim hamowaniu konkretnych czynników krzepnięcia (nie działają przez blokowanie witaminy K)

  • nie wymagają regularnego monitorowania krzepliwości (INR) i mają mniej interakcji z dietą w porównaniu z lekami VKA

  • nadal należy zachować ostrożność z ziołami, suplementami i innymi lekami

• możliwe interakcje:

  • dziurawiec (może osłabiać działanie tych leków)

  • imbir (duże ilości, napary), miłorząb japoński, echinacea, czosnek (suplementy) - mogą nasilać działanie leków i przez to zwiększać ryzyko krwawień

  • zielona herbata - duże ilości standardowych naparów, jak również sproszkowana zielona herbata (suplementy lub matcha) - choć leki z tej grupy nie są zależne od witaminy K, zielona herbata jest też źródłem katechin, które mogą nasilać działanie leków

Heparyny a ryzyko interakcji z dietą

• podawane w postaci zastrzyków: enoksaparyna, dalteparyna, flaksaparyna 

• ich główny efekt polega na wzmacnianiu działania naturalnego inhibitora krzepnięcia – antytrombiny III, który blokuje czynniki krzepnięcia w osoczu

• niewielkie ryzyko interakcji z dietą, ale nadal ryzyko krwawień przy ziołach, suplementach, jak również niezbędna jest ostrożność przy wszystkich innych przyjmowanych lekach (zawsze w konsultacji z lekarzem / farmaceutą)

O mnie

mgr Justyna Bielka-Grocka, dietetyk onkologiczny, absolwentka Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu i Akademii Leczenia Żywieniowego POLSPEN.

Od wielu lat wspieram Pacjentów onkologicznych - prowadzę żywieniowo przed leczeniem (prehabilitacja), w trakcie terapii przeciwnowotworowej oraz po jej zakończeniu (rekonwalescencja po przebytym leczeniu, dietoprofilaktyka).

Mam nadzieję, że materiały, które znajdziesz na blogu, będą dla Ciebie wsparciem i pomocą w codziennym odżywianiu.

Jeśli potrzebujesz indywidualnie dopasowanych zaleceń i planu żywieniowego, zapraszam do konsultacji indywidualnych.

Konsultacje indywidualne i plany żywieniowe - oferta

Blog - wszystkie artykuły i przepisy

Strona główna

Inne artykuły z kategorii

Żywienie w chorobie nowotworowej

justynabielka.dietetyk@gmail.com

jmkbielka@gmail.com

+48 534 624 775 (pn-pt w godzinach: 10.00-19.00)

Justyna Bielka - Grocka Dietetyk Onkologiczny

NIP: 6941667946

REGON: 385098740

Formularz kontaktowy

Dane kontaktowe

Copyright 2020 bielkadietetyk.pl

Wszystkie prawa zastrzeżone