Leki przeciwzakrzepowe a dieta – ważne informacje, ryzyko interakcji z żywnością, ziołami i suplementami

Żywienie w chorobie nowotworowej

ARTYKUŁY

Leki przeciwzakrzepowe - kilka słów wstępu, zastosowanie

Leki przeciwzakrzepowe (antykoagulanty) stosuje się w celu zmniejszenia ryzyka powstawania zakrzepów, często po zabiegach chirurgicznych, w okresie długiego unieruchomienia oraz w sytuacjach i przy chorobach zwiększających ryzyko zakrzepicy żylnej.

Niektóre produkty spożywcze, suplementy, zioła i herbaty mogą wpływać na skuteczność i bezpieczeństwo leczenia - osłabiać działanie leków przeciwzakrzepowych (mniejsza skuteczność zastosowanej dawki i większe ryzyko powstawania zakrzepów) albo je nasilać (i przez to zwiększać ryzyko krwawienia).

Poniżej zebrane są najważniejsze informacje związane ze stosowaniem tych leków, zbiór wskazówek i lista produktów, które są szczególnie ryzykowne lub przeciwwskazane w kontekście możliwych interakcji.

Ważne: wszystkie leki należy stosować tylko i wyłącznie zgodnie z zaleceniami lekarza / farmaceuty, nie należy modyfikować dawkowania, wprowadzać lub rezygnować z leków samodzielnie.

ZASADY OGÓLNE

Nie zmieniaj gwałtownie diety bez konsultacji z dietetykiem.

Nie stosuj innych leków, ziół ani suplementów bez konsultacji z lekarzem / farmaceutą.

PRODUKTY PRZECIWWSKAZANE, KTÓRE NALEŻY WYKLUCZYĆ

Zioła i suplementy (najważniejsze)
- witamina K, chyba, że suplementacja jest uzgodniona z lekarzem (uwaga - często jako dodatek do suplementów z witaminą D)
- chlorella, spirulina (wysoka zawartość witaminy K) i inne ‘zielone’ superfoods
- dziurawiec
- kozłek lekarski (waleriana)
- hibiskus
- miłorząb japoński (ginkgo biloba)
- żeń-szeń
- czosnek w kapsułkach, ekstraktach
- żurawina (szczególnie suplementy, ekstrakty, koncentraty)
- kurkuma / kurkumina (suplementy, napary, ‘złote mleko’)
- imbir w dużych ilościach, w suplementach
- resweratrol (suplementy)
- witamina E (duże dawki przyjmowane w suplementach)
- berberyna, kwercetyna
- preparaty wieloskładnikowe (suplementy)
- herbaty wieloskładnikowe, preparaty ziołowe o niejasnym składzie
- zielona herbata w sproszkowanej postaci (suplementy, ekstrakty i matcha)

Alkohol

Grejpfrut i sok grejpfrutowy

PRODUKTY, PRZY KTÓRYCH WSKAZANA JEST OSTROŻNOŚĆ

Suplementy

kwasy omega-3 (EPA i DHA obecne w tłustych rybach morskich, algach / suplementy) same w sobie mają pewne właściwości, które mogą wpływać na układ krzepnięcia:
- mogą hamować agregację płytek krwi, co potencjalnie zmniejsza zdolność krwi do tworzenia skrzepów, zwłaszcza w większych dawkach
- w niektórych badaniach wykazano wydłużenie czasu krzepnięcia po suplementacji omega-3 (EPA + DHA) w wysokich dawkach, co wskazuje na możliwy efekt przeciwdziałania krzepnięciu
- z tego powodu suplementację (kapsułki, tran, preparaty żywności medycznej z dodatkiem kwasów omega-3) i dawkowanie należy skonsultować z lekarzem
  - nie ma jednak rekomendacji do rutynowego odstawiania kwasów omega-3 w bezpiecznej dawce u pacjentów stosujących antykoagulanty
- po uzgodnieniu suplementacji z lekarzem - nie należy przekraczać dawki 2 g kwasów EPA+DHA / dobę (taka dawka jest jednocześnie ujęta jako bezpieczna w rekomendacjach żywieniowych, w tym w rekomendacjach dla pacjentów onkologicznych - ESPEN, POLSPEN)
- w ocenie spożycia - najbezpieczniej jest uwzględniać zarówno kwasy omega-3 przyjęte z suplementami, żywnością medyczną, produktami spożywczymi
  - np. porcja 100 g łososia zawiera 1,5-3 g kwasów omega-3, czyli już tę dzienną zalecaną dawkę - w ten dzień należy więc pominąć dawkę tranu, aby uniknąć kumulacji (szczególnie istotne przy jedzeniu tłustych ryb morskich bogatych w kwasy omega-3 więcej niż 1-2 razy w tygodniu)
  - przy codziennym stosowaniu preparatów żywności medycznej, które zawierają znaczne dawki kwasów omega-3 (zbliżone do dziennej dawki określonej jako bezpieczna) również należy zrezygnować z przyjmowania dodatkowych kwasów omega-3 w suplementach / tranie / żywności
- ryzyko interakcji wzrasta szczególnie przy wysokich dawkach kwasów omega-3 / u pacjentów z niską masą ciała / z niską masą mięśniową / jeśli przyjmowane są inne leki / suplementy / produkty o działaniu przeciwzakrzepowym / przeciwpłytkowym
co istotne, wszystkie te środki ostrożności dotyczą kwasów omega-3 EPA i DHA
- tłuszcze omega-3 pochodzenia roślinnego (ALA), obecne w olejach roślinnych (olej lniany, rzepakowy, inne oleje), orzechach, nasionach, awokado - nie wykazują istotnego wpływu na procesy krzepnięcia krwi (nie mają klinicznie istotnego efektu przeciwpłytkowego), więc dieta bogata w te produkty jest bezpieczna podczas przyjmowania leków przeciwzakrzepowych

Wszystkie inne stosowane leki - należy skonsultować z lekarzem / farmaceutą

przykładowo, z leków łatwo dostępnych, często bez recepty - należy zwrócić uwagę na grupę leków NLPZ - niesteroidowe leki przeciwzapalne, stosowane przeciwbólowo, przeciwzapalnie i przeciwgorączkowo
- ibuprofen, ketoprofen, naproksen, diklofenak, indometacyna
- NLPZ mogą przejściowo hamować agregację płytek krwi, co w połączeniu z lekami przeciwzakrzepowymi zwiększa ryzyko krwawień, zwłaszcza z przewodu pokarmowego (uszkadzają błonę śluzową żołądka)

Produkty spożywcze bogate w witaminę K

ważne przy lekach z grupy antagonistów witaminy K (warfaryna, acenokumarol)
kluczowa zasada: nie jest potrzebna eliminacja tych produktów, ale ważna jest stała, powtarzalna ilość w diecie
ostrożność dotyczy głównie produktów bogatych w witaminę K1 (w odróżnieniu od witaminy K2 - to witamina K1 ma silniejszy i szybciej widoczny wpływ na procesy krzepnięcia):
- najwyższa zawartość witaminy K1: ciemnozielone warzywa liściaste i warzywa kapustne - jarmuż, boćwina, pietruszka (natka), brokuły, brukselka, szpinak, kapusta, sałata rzymska, rukola; suszone przyprawy ziołowe (bazylia, oregano, tymianek); algi morskie (np. nori), matcha (lub suplementy ze sproszkowaną zieloną herbatą)
- średnia zawartość witaminy K1: szparagi, awokado, zielony groszek, sałata lodowa

Herbaty i napary

zielona herbata w dużych ilościach, sproszkowana (suplementy lub matcha) - katechiny obecne w zielonej herbacie mogą nasilać działanie przeciwzakrzepowe leków
- standardowe napary z zielonej herbaty nie są natomiast znaczącym źródłem witaminy K (witamina K pozostaje w liściach, jest nierozpuszczalna w wodzie)
- przeciwwskazana (lub, po konsultacji lekarskiej, do spożycia codziennie w tych samych ilościach) będzie więc zielona herbata w sproszkowanej postaci (suplementy, ekstrakty i matcha)
pokrzywa - napar wypijany w dużych i/lub w nieregularnych ilościach (wyższa niż w przypadku innych naparów zawartość witaminy K - duże ilości mogą osłabiać działanie antagonistów witaminy K)
rumianek - teoretycznie mocny napar wypijany w dużych ilościach, w połączeniu z antagonistami witaminy K, może nasilać ryzyko krwawień (może nasilać działanie leków, szczególnie warfaryny)
należy zachować ostrożność (głównie ze względu na to, że bierzemy pod uwagę, że w ciągu dnia mogą się też pojawiać inne produkty o podobnym działaniu)
- dopuszczalne niewielkie ilości (np. 1-2 filiżanki wybranej herbaty w ciągu dnia, np. jedna filiżanka zielonej herbaty, 1 filiżanka rumianku), unikanie łączenia / kumulacji w ciągu dnia

ZWYKLE BEZPIECZNE

zbilansowana, urozmaicona dieta, unikanie spożywania pojedynczych produktów w dużych / zmiennych ilościach (np. okazjonalnie duże porcje awokado, jarmużu, kapusty kiszonej)
kawa i herbata czarna (umiarkowanie)
- czarna herbata, biała herbata, kawa (wypijane w ciągu dnia, nie należy popijać leków / posiłków)
herbaty owocowe (jabłko, malina, dzika róża), mięta, melisa, rooibos, lipa
- jednak ze względu na możliwość interakcji z innymi z kolei lekami, najlepiej również zachować ostrożność - większośc wypijanych płynów powinna stanowić woda, szczególnie do leków / posiłków (dodatkowo - do leków / posiłków, powinna być to woda niskozmineralizowana, np. duża zawartość wapnia w niektórych wodach może zmniejszać wchłanianie żelaza z posiłków, choć większe znaczenie miałoby to przy wypijaniu dużych ilości razem z posiłkiem / lekami / suplementami)
warzywa - jeśli jedzone regularnie, w podobnych ilościach każdego dnia, szczególnie dotyczy to warzyw / produktów bogatych w witaminę K1 (i przy lekach takich jak warfaryna, acenokumarol)
przyprawy w ilościach kuchennych (np. doprawianie potraw suszonymi ziołami, cynamon do jaglanki / jabłek)

GRUPY LEKÓW PRZECIWZAKRZEPOWYCH

A RYZYKO INTERAKCJI

Leki przeciwzakrzepowe dzielimy na różne grupy, w zależności od mechanizmu działania.

Co istotne w odniesieniu do diety - leki z poszczególnych grup różnią się ‘skłonnością’ do interakcji z produktami spożywczymi.

Jednocześnie - niezależnie od przyjmowanych leków - w każdym przypadku należy zachować szczególną ostrożność w odniesieniu do suplementów i ziół.

Antagoniści witaminy K (VKA)

leki doustne: warfaryna, acenokumarol

działanie tych leków polega na hamowaniu syntezy czynników krzepnięcia zależnych od witaminy K
aby terapia była bezpieczna, konieczne są regularne badania krzepliwości krwi (INR) i indywidualne dostosowanie dawki leków
duży wpływ na skuteczność i bezpieczeństwo terapii ma witamina K spożywana w postaci suplementów (suplementy są najbardziej ryzykowne i z tego powodu przeciwwskazane) i wraz z dietą
nie ma konieczności eliminacji z diety produktów bogatych w witaminę K, jednak konieczne jest spożywanie produktów z tej grupy w podobnych ilościach, ustalonych w odniesieniu do wyników badań i dawkowania leków
przeciwwskazane są szczególnie gwałtowne zmiany w spożyciu produktów bogatych w witaminę K z dnia na dzień

najwyższa zawartość witaminy K1: ciemnozielone warzywa liściaste i warzywa kapustne - jarmuż, boćwina, pietruszka (natka), brokuły, brukselka, szpinak, kapusta, sałata rzymska, rukola; suszone przyprawy ziołowe (bazylia, oregano, tymianek); algi morskie (np. nori), matcha (lub suplementy ze sproszkowaną zieloną herbatą)
średnia zawartość witaminy K1: szparagi, awokado, zielony groszek, sałata lodowa, olej sojowy, rzepakowy (oleje - ma to znaczenie tylko wtedy, gdy są spożywane w dużych i zmiennych ilościach, większych niż standardowe porcje)

Antykoagulanty niebędące antagonistami witaminy K: NOAC / DOAC

nowe doustne leki przeciwzakrzepowe: apiksaban, rywaroksaban, dabigatran, edoksaban
- ich działanie polega na bezpośrednim hamowaniu konkretnych czynników krzepnięcia (nie działają przez blokowanie witaminy K)
- nie wymagają regularnego monitorowania krzepliwości (INR) i mają mniej interakcji z dietą w porównaniu z lekami VKA
- nadal należy zachować ostrożność z ziołami, suplementami i innymi lekami
możliwe interakcje:
- dziurawiec (może osłabiać działanie tych leków)
- imbir (duże ilości, napary), miłorząb japoński, echinacea, czosnek (suplementy) - mogą nasilać działanie leków i przez to zwiększać ryzyko krwawień
- zielona herbata - duże ilości standardowych naparów, jak również sproszkowana zielona herbata (suplementy lub matcha) - choć leki z tej grupy nie są zależne od witaminy K, zielona herbata jest też źródłem katechin, które mogą nasilać działanie leków

Heparyny

podawane w postaci zastrzyków: enoksaparyna, dalteparyna, flaksaparyna

ich główny efekt polega na wzmacnianiu działania naturalnego inhibitora krzepnięcia – antytrombiny III, który blokuje czynniki krzepnięcia w osoczu
niewielkie ryzyko interakcji z dietą, ale nadal ryzyko krwawień przy ziołach, suplementach, jak również niezbędna jest ostrożność przy wszystkich innych przyjmowanych lekach (zawsze w konsultacji z lekarzem / farmaceutą)

O mnie

mgr Justyna Bielka-Grocka, dietetyk onkologiczny, absolwentka Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu i Akademii Leczenia Żywieniowego POLSPEN.

Od wielu lat wspieram Pacjentów onkologicznych - prowadzę żywieniowo przed leczeniem (prehabilitacja), w trakcie terapii przeciwnowotworowej oraz po jej zakończeniu (rekonwalescencja po przebytym leczeniu, dietoprofilaktyka).

Mam nadzieję, że materiały, które znajdziesz na blogu, będą dla Ciebie wsparciem i pomocą w codziennym odżywianiu.

Jeśli potrzebujesz indywidualnie dopasowanych zaleceń i planu żywieniowego, zapraszam do konsultacji indywidualnych.

Konsultacje indywidualne - oferta

Blog - wszystkie artykuły i przepisy

Strona główna

Inne artykuły z kategorii

Żywienie w chorobie nowotworowej

Zarezerwuj konsultację

Konsultacje indywidualne

oferta i cennik

justynabielka.dietetyk@gmail.com

jmkbielka@gmail.com